[NGHIÊN CỨU LUẬT MỖI NGÀY] – Hủy bản án sơ thẩm do Tòa án khi phân chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất nhưng không xem xét công nhận quyền sở hữu về tài sản và công trình kiến trúc trên đất để đảm bảo cho việc thi hành án của các bên đương sự - Luật sư Đà Nẵng

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa, kết quả tranh tụng tại phiên tòa; Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Đơn kháng cáo của nguyên đơn bà Nguyễn Thị L2, bị đơn ông Nguyễn Thanh T và những người liên quan ông Phạm Văn T2 (là người đại diện theo ủy quyền của bà N), bà Nguyễn Thị Á, bà Nguyễn Thị D1, ông Nguyễn Văn T1, bà Nguyễn Thị C (ông T1 và bà C do bà L2 làm đại diện) làm trong thời hạn luật định, đủ điều kiện để xem xét giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.

Những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án được triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai mà vẫn vắng mặt nên tiến hành phiên tòa phúc thẩm vắng mặt những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án theo quy định tại khoản 3 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

[2] Các đương sự tranh chấp yêu cầu chia di sản thừa kế quyền sử dụng đất của cụ T5 và cụ L3 để lại gồm các thửa đất:

Phần đất đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất gồm: Thửa đất số 581 diện tích 20.873m2, loại đất LNK; thửa đất số 545 diện tích 11.556m2, loại đất 2L; thửa đất số 546 diện tích 15.556m2, loại đất 2L và thửa đất 582 diện tích 300m2, loại đất T do Ủy ban nhân dân huyện L cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 000286 cho hộ Nguyễn Thị L3 ngày 24/6/1997; thửa đất số 545 diện tích 10.850m2, loại đất 2L do Ủy ban nhân dân huyện L cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 00360 cho hộ ông Nguyễn Văn T5 ngày 04/7/2001. Phần đất này đã chuyển nhượng cho Nguyễn Thành Y diện tích 8.437m2, còn lại là 2.413m2.
Phần đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất gồm: Thửa đất số 510 diện tích 3.900m2, loại đất Qk, tờ bản đồ số 5, đứng tên Danh Hên trên Sổ mục kê; thửa đất số 594 diện tích 5.168m2, loại đất Qk; thửa đất số 595 diện tích 5.906m2, loại đất Qk; thửa đất số 614, diện tích 3.750m2, loại đất ĐM, tờ bản đồ số 5, đứng tên Nguyễn Văn T8 trên Sổ mục kê; thửa đất số 704, diện tích 17.899m2, loại đất 2L, tờ bản đồ số 5, không có tên chủ sử dụng đất trên Sổ mục kê; thửa đất số 752, diện tích 1.700m2, loại đất Qk, tờ bản đồ số 5, đứng tên 2 Lượng trên Sổ mục kê; thửa đất số 585 diện tích 90.507m2, loại đất Hg/đb và thửa đất số 586 diện tích 50.083m2, loại đất Hg/đb, tờ bản đồ số 5. Các thửa đất này trước đây do bao diện tích, sau đó tách thửa cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ sử dụng đất.

[3] Xét yêu cầu kháng cáo của nguyên đơn bà L2, bị đơn ông T và kháng cáo của những người liên quan ông T1, bà C, bà D1, bà N, bà Á, Hội đồng xét xử nhận thấy:

[3.1] Thửa đất số 510 do ông Danh H3 đứng tên trong sổ mục kê năm 1996. Theo đo đạc thực tế tại sơ đồ số 2, thửa số 510 nay là thửa số 53 có diện tích 4.967,8m2 đất CLN hiện do ông T đang quản lý sử dụng.

Nguyên đơn bà L2 và người liên quan bà Á, bà C, ông N1 đều xác định đây là di sản của cụ T5 và cụ L3 để lại và yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật đối với thửa đất số 510. Còn người liên quan bà Nguyễn Thị N khai thửa đất số 510 không phải là di sản của cụ T5 và cụ L3 để lại mà do bà N nhận chuyển nhượng của ông Đ1 nên bà N có đơn yêu cầu công nhận cho bà được quyền sử dụng phần đất tại thửa 510. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Danh H3 khai xác định thửa đất 510 không phải của ông, ông không có liên quan, không có tranh chấp đối với phần đất này. Bản án sơ thẩm nhận định chưa có đủ cơ sở kết luận thửa đất số 510 là di sản do cụ T5 và cụ L3 để lại và do các đương sự nhưng không xem xét giải quyết đối với thửa đất 510.

Tuy nhiên, trong hồ sơ vụ án thể hiện bà N có yêu cầu công nhận yêu cầu công nhận cho bà được quyền sử dụng phần đất tại thửa 510 do bà nhận chuyển nhượng của ông Đ1. Tòa án cấp sơ thẩm chưa xem xét giải quyết yêu cầu của bà N là giải quyết chưa hết yêu cầu của các đương sự theo quy định tại Điều 5 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

Trong khi đó, tại phiên tòa phúc thẩm, bà L2, ông T1, bà C do bà L2 làm đại diện, người liên quan bà Á, bà D1, ông N1 đều có kháng cáo yêu cầu chia thừa kế đối với diện tích 4.967,8m2 đất CLN thuộc thửa 510 hiện nay do ông T đang quản lý sử dụng.

Do đó, cần được xem xét giải quyết yêu cầu của các đương sự đối với phần đất tại sơ đồ số 2, thửa số 510 nay là thửa số 53 có diện tích 4.967,8m2 đất CLN trong cùng vụ án, nhằm làm cho việc giải quyết vụ án được chính xác và triệt để theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 201 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

[3.2] Tại Công văn số 1680/UBND ngày 08/6/2020 của Ủy ban nhân dân huyện L xác định: Bà D1 được quyền sử dụng diện tích 1.296m2 đã được giải quyết theo Quyết định số 385/QĐ-UBND ngày 18/7/2003 của Ủy ban nhân dân huyện L, tỉnh Hậu Giang đã công nhận cho bà D1 sử dụng đất và quyết định đã có hiệu lực.

Tòa án cấp sơ thẩm xác định diện tích 936m2 và 373m2 đất tại vị trí số 11 và 15 (theo Sơ đồ thửa đất số 2 do Công ty TNHH Đ4 bản đồ ACB Hậu Giang số Đ4 ngày 30/10/2019) được giải quyết theo Quyết định số 385/QĐ-UBND ngày 18/7/2003 không phải là di sản của cụ T5 và cụ L3 để lại để phân chia di sản thừa kế. Tuy nhiên, trong vụ án, bà Nguyễn Thị D1 có yêu cầu độc lập yêu cầu công nhận cho bà được quyền sử dụng diện tích đất tại vị trí 9, 15 theo Quyết định số 385/QĐ-UBND chứ không phải vị trí 11, 15 và yêu cầu công nhận cho bà được quyền sử dụng phần đất tại vị trí số 3, 4 theo Sơ đồ thửa đất số 2 do bà L3 đã phân chia cho bà D1 khi bà L3 còn sống. Nhưng Tòa án chưa xem xét giải quyết yêu cầu này của bà D1 là giải quyết chưa triệt để vụ án.

Tại phiên tòa phúc thẩm, bà D1 có kháng cáo yêu cầu công nhận cho bà được sử dụng phần đất tại vị trí 9, 15 theo Quyết định số 385/QĐ-UBND, phần đất tại vị trí số 3, 4 theo Sơ đồ thửa đất số 2 do bà L3 đã phân chia cho bà D1 khi bà L3 còn sống. Do đó, cần làm rõ diện tích mà bà D1 được giải quyết theo Quyết định số 385/QĐ-UBND tại vị trí 11, 15 hay 9, 15 như lời khai của bà D1 và xem xét yêu cầu của bà D1 cho rằng đã được cụ L3 cho phần mương tại vị trí số 3, 4. Từ đó mới có cơ sở giải quyết yêu cầu của bà D1 trong cùng vụ án theo đúng quy định tại điểm c khoản 1 Điều 201 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

[3.3] Nguyên đơn bà L2 kháng cáo cho rằng hiện nay bà không có chỗ ở nào khác nên yêu cầu được nhận ½ căn nhà là di sản của cụ T5 và cụ L3 để lại tại thửa số 581 nay là thửa số 63 tại sơ đồ số 01. Bị đơn ông T không đồng ý với yêu cầu kháng cáo của bà L2 vì căn nhà do ông T mới xây dựng không phải là di sản của cụ T5 và cụ L2 để lại. Người liên quan ông Nguyễn Văn T1 cũng có kháng cáo cho rằng phần đất tại sơ đồ số 3 do ông T1 đã được cụ T5 cho khi cụ T5 còn sống, ông T1 trực tiếp quản lý sử dụng phần đất này, sau đó ông L có mượn để canh tác. Tòa án cấp sơ thẩm chia cho ông T1 được nhận phần đất tại sơ đồ số 4 là không phù hợp và không đảm bảo cho ông T1 sử dụng đất để cất nhà ở vì phần đất tại sơ đồ số 4 không có lối đi ra đường công cộng. Ông T1 yêu cầu được nhận một phần đất tại sơ đồ số 3 để cất nhà ở. Bà L2, ông N1, bà Á có ý kiến thống nhất chia cho ông T1 một phần đất tại thửa số 614, sơ đồ đất số 3 để ông T1 cất nhà ở, thuận tiện trong việc đi ra đường công cộng.

Xét thấy, tại phiên tòa phúc thẩm có phát sinh yêu cầu của bà L2 và ông T1 nhận thừa kế là quyền sử dụng đất có đảm bảo cho việc sử dụng đất cất nhà để ở là yêu cầu cần thiết. Do đó, cần được xem xét phân chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất có đảm bảo cho các đương sự có nhu cầu cất nhà ở là cần thiết và đúng quy định của pháp luật. Đồng thời cũng cần xem xét quá trình sử dụng đất của ông T1 để phân chia thừa kế cho phù hợp.

[3.4] Đối với thửa đất số 585 sơ đồ đất số 5 và thửa đất số 586 sơ đồ đất số 6 do Công ty TNHH Đ4 bản đồ ACB Hậu Giang số Đ4 lập ngày 30/10/2019 đã xác định: Thửa đất số 585 hiện do ông T đang quản lý sử dụng; tại vị trí số 2, 3 thửa đất số 586 bà C nhận chuyển nhượng của vợ chồng ông Danh Đ3, bà Thị V vào năm 2010; tại vị trí số 1 thửa đất số 586 do bà C đang quản lý và vị trí số 4 thửa đất số 586 do ông T đang quản lý.

Bà C kháng cáo cho rằng phần đất tại vị trí 1 không phải là di sản thừa kế, yêu cầu công nhận cho bà C được quyền sử dụng phần đất tại vị trí số 1 do bà C khai phá từ năm 1986 và sử dụng cho đến nay. Bị đơn ông T cũng kháng cáo cho rằng ông T đã khai phá thửa đất số 585, một phần thửa đất số 586 và sử dụng đến nay nên yêu cầu công nhận cho ông được sử dụng diện tích 4.591,0m2 thuộc thửa số 585 sơ đồ số 5 và diện tích 8.061,2m2 tại vị trí số 4 thuộc thửa số 586 sơ đồ số 6.

Tại phiên tòa phúc thẩm, các đương sự đều thừa nhận vị trí số 2, 3 thửa đất số 586 do bà C nhận chuyển nhượng của ông Danh Đ3 và phần đất tại vị trí số 1 thửa đất số 586 do bà C khai phá từ năm 1986 nên không yêu cầu chia thừa kế mà yêu cầu công nhận cho bà D1 được quyền sử dụng. Đối với phần đất tại vị trí 1 thửa đất 586 do bà D1 khai phá sử dụng nên yêu cầu công nhận cho bà D1 sử dụng, không yêu cầu chia thừa kế. Riêng diện tích 4.591,0m2 thuộc thửa số 585 sơ đồ số 5 và diện tích 8.061,2m2 tại vị trí số 4 thuộc thửa số 586 sơ đồ số 6 thể hiện do ông T đang quản lý sử dụng thì yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật.

Xét thấy, tại Công văn số 11/UBND ngày 04/3/2022 của Ủy ban nhân dân xã L, huyện L, tỉnh Hậu Giang xác định phần đất tại thửa 585, 586 của cụ T5 và cụ L3 được cha mẹ cho và sử dụng trước năm 1975. Tuy nhiên, tại Văn bản số 2088/UBND ngày 06/7/2020 của Ủy ban nhân dân huyện L có ý kiến: Trong sổ mục kê năm 1996 xã L, huyện L, tỉnh Hậu Giang đã ghi nhận các thửa đất số 585, 586 do đo bao diện tích, ghi tên chủ sử dụng đất công cộng.

Như vậy, có căn cứ xác định các thửa đất 585, 586 không phải do cụ T5 và cụ L3 kê khai đăng ký cấp quyền sử dụng đất và không đứng tên kê khai trong sổ mục kê. Trên thực tế, thửa đất 585, 586 do ông T và bà C là người khai phá sử dụng đất cho đến nay. Tòa án sơ thẩm xác định thửa đất 585 và vị trí 1, vị trí 4 của thửa đất 586 là di sản của cụ T5 và cụ L3 để chia thừa kế theo pháp luật là chưa đủ căn cứ.

[3.5] Mặt khác, tại sổ mục kê năm 1996 xã L, huyện L ghi nhận các thửa đất số 614, 594, 595 ghi tên chủ sử dụng Nguyễn Văn T8 và thửa 704 không có tên trong sổ mục kê.

Do đó, cần thu thập chứng cứ làm rõ Nguyễn Văn T8 đứng tên trong sổ mục kê đối với các thửa đất số 614, 594, 595 và cụ Nguyễn Văn T5 có phải là cùng một người hay không theo ý kiến đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh mới đủ căn cứ xác định di sản của cụ T5 và cụ L3 để lại và chia thừa kế theo đúng quy định của pháp luật.

[3.6] Tại biên bản xem xét thẩm định tại chỗ ngày 23/4/2019 và ngày 03/5/2019 đã xác định trên sơ đồ thửa đất số 2 tại vị trí 1, 2a có các tài sản của bà N gồm căn nhà và chuồng heo, các công trình phụ và cây trồng của bà N; tại vị trí 2b có căn nhà và cây trồng của bà C; tại vị trí 3 có chuồng heo do bà N xây dựng và cây trồng nhưng bà N và bà C đang tranh chấp; tại vị trí 4 đang tranh chấp giữa bà C và ông P vì bà C cho rằng phần mương do bà L3 cho bà C để dẫn nước vào canh tác ruộng; tại vị trí 5 có căn nhà của ông P đang sử dụng để ở và các cây trồng và công trình phụ; tại phần 6 là đường nước ông T cho rằng ông T nhận chuyển nhượng của ông Y, bà L2 cho rằng thuộc di sản thừa kế.

Trên sơ đồ thửa đất số 1 có các tài sản gồm căn nhà, công trình phụ do ông T xây dựng, các cây trồng gắn trên đất. Ông T và bà D1 có tranh chấp về người quản lý sử dụng và trồng cây trên đất tại vị trí 2a, 2b. Ngoài ra, còn có căn nhà của bà D1 xây dựng vào năm 2016; trên sơ đồ thửa đất số 3 thể hiện ông L đang quản lý sử dụng đất và ông Ngô T9 cây trên đất; trên sơ đồ thửa đất số 4 có các cây trồng trên đất do ông Thẩm T10; trên sơ đồ thửa đất số 5 có các cây trồng và đất lá; trên sơ đồ thửa đất số 6 thể hiện tại vị trí 1, 2, 3 đất trồng lúa và tại vị trí số 4 đất trồng lá.

Do đó, khi phân chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất, cũng cần xem xét công nhận quyền sở hữu về tài sản, công trình kiến trúc trên đất mới đảm bảo việc thi hành án cho các bên đương sự.

Xét thấy Tòa án cấp sơ thẩm thu thập, đánh giá chứng cứ chưa đầy đủ, giải quyết vụ án chưa toàn diện và triệt để vụ án. Do đó, hủy Bản án sơ thẩm và chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án sơ thẩm giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm theo đề nghị của Đại diện Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh là có căn cứ.

[NGUỒN BẢN ÁN SỐ: 184/2025/DS-PT NGÀY: 17/3/2025 CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH]

LINK PDF: BẢN ÁN SỐ: 184/2025/DS-PT NGÀY: 17/3/2025

——-

Luật sư tại Đà Nẵng:

Tầng 2 Tòa nhà Thư Dung Plaza, 87 Nguyễn Văn Linh, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng

Luật sư tại Huế:

09 Nguyễn Huệ, Phường Thuận Hoá, Thành phố Huế

Luật sư tại TP. Hồ Chí Minh:

146 Hoàng Hoa Thám, phường Gia Định, thành phố Hồ Chí Minh

Luật sư tại Hà Nội:

P.301, Tầng 3, số 63 Vũ Ngọc Phan, phường Láng, thành phố Hà Nội

Luật sư tại Nghệ An: