[NGHIÊN CỨU LUẬT MỖI NGÀY] – Bản án khiếu kiện quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan: Tòa án tuyên hủy quyết định buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả của cơ quan hải quan - Luật sư Đà Nẵng

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ đã được thẩm tra, xác minh tại phiên tòa, kết quả tranh tụng tại phiên tòa, ý kiến của Kiểm sát viên, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định như sau:

[1] Về tố tụng:

Đơn khởi kiện của Công ty A5, thời hiệu khởi kiện, thẩm quyền thụ lý giải quyết của Tòa án cấp sơ thẩm cũng như Quyết định kháng nghị phúc thẩm số 110/QĐ-VKS-HC của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh được thực hiện đúng trình tự, thủ tục và thời hạn quy định tại Luật Tố tụng hành chính năm 2015.

Việc đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh thay đổi một phần nội dung kháng nghị tại phiên tòa phúc thẩm nằm trong phạm vi kháng nghị ban đầu, phù hợp với quy định tại Điều 218 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 nên được Hội đồng xét xử chấp nhận xem xét.

Xét kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh đề nghị sửa bản án sơ thẩm, hủy một phần Quyết định số 532/QĐ-KPHQ đối với giai đoạn từ 15/10/2019 đến 09/12/2020 và giữ nguyên phần còn lại của Quyết định số 532/QĐ-KPHQ, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận thấy:

[2] Về căn cứ xác định hành vi vi phạm hành chính về khai báo hóa chất:

Căn cứ Điều 27 Luật Hóa chất năm 2007, Điều 23, Điều 25 và Phụ lục V ban hành kèm theo Nghị định số 113/2017/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 82/2022/NĐ-CP), nghĩa vụ khai báo hóa chất nhập khẩu chỉ bắt buộc áp dụng đối với các hóa chất nguy hiểm có mã định danh CAS thuộc Danh mục Phụ lục V. Đối chiếu với hồ sơ vụ án, các Bảng chỉ dẫn an toàn hóa chất (MSDS) nguyên bản tương ứng với từng giai đoạn nhập khẩu và xác nhận chính thức từ các nhà sản xuất nước ngoài (Macdermid Autotype PTE. Ltd, Avery Dennison NTP AS) thể hiện: 04 loại hóa chất do ADVN nhập khẩu (gồm: Nhũ tương AD Gold, Chất bóc tách HD Release, Keo kết dính DOS-006, Keo kết dính A9) hoàn toàn chỉ chứa các hợp chất có mã CAS nằm ngoài Phụ lục V Nghị định số 113/2017/NĐ-CP. Do đó, các hóa chất này không thuộc đối tượng phải thực hiện thủ tục khai báo hóa chất qua Cổng thông tin một cửa quốc gia trước khi thông quan.

Quá trình kiểm tra, xử lý vụ việc tại cơ quan hải quan địa phương cũng thể hiện sự thống nhất này: Tại Biên bản vi phạm hành chính số 50/BB-VPHC ngày 28/05/2024 của Chi cục Hải quan X, Biên bản xác minh số 1025/BB-XM ngày 10/06/2024 và các Báo cáo chuyên môn số 282/BC-HQLA, số 1210/HQKV17-NVHQ của Chi cục Hải quan Khu vực XVII gửi Cục Hải quan, chính cơ quan Hải quan cơ sở trực tiếp kiểm tra hàng hóa đã kết luận các giải trình của Công ty A5 là có căn cứ pháp lý và thừa nhận 04 loại hóa chất nêu trên không thuộc danh mục phải khai báo hóa chất.

Kháng nghị của Viện kiểm sát cho rằng các văn bản báo cáo nêu trên chỉ là văn bản trao đổi nội bộ, nghiệp vụ nên không có giá trị chứng minh là không đúng. Theo quy định tại Điều 95 Luật Tố tụng hành chính, các văn bản này do chính cơ quan bị kiện lập, phát hành trong quá trình thực thi công vụ, được thu thập hợp pháp và công khai tại hồ sơ vụ án, do đó là nguồn chứng cứ hoàn toàn hợp pháp và có giá trị chứng minh.

Hơn nữa, căn cứ điểm d khoản 2 Điều 3 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 và Điều 78 Luật Tố tụng hành chính năm 2015, người có thẩm quyền xử phạt và cơ quan bị kiện có nghĩa vụ chứng minh hành vi vi phạm hành chính. Nếu cơ quan Hải quan nghi ngờ về thành phần, mã CAS hay tính an toàn của hóa chất khác biệt với MSDS do doanh nghiệp xuất trình thì phải có tài liệu, chứng cứ khách quan, hợp pháp để chứng minh; trường hợp cần thiết thì cơ quan Hải quan phải thực hiện việc trưng cầu giám định hóa chất theo quy định tại Điều 59 Luật Xử lý vi phạm hành chính để làm căn cứ xử phạt. Cơ quan Hải quan không tiến hành giám định nhưng vẫn áp đặt vi phạm là vi phạm nguyên tắc chứng minh trong xử lý vi phạm hành chính.

[3] Về căn cứ áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả “Buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật”:

Căn cứ điểm i khoản 1 Điều 28 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, biện pháp khắc phục hậu quả “Buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật” chỉ được áp dụng khi thỏa mãn đồng thời hai điều kiện: (i) Có hành vi vi phạm hành chính xảy ra; và (ii) Tang vật vi phạm bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật. Xét về bản chất, khai báo hóa chất là thủ tục quản lý chuyên ngành hóa chất, không phải là điều kiện cấm hay điều kiện quyết định việc thông quan hàng hóa hải quan. Toàn bộ các lô hàng của Công ty A5 đều đã được cơ quan Hải quan kiểm tra, hoàn thành thủ tục và ban hành quyết định thông quan hợp pháp.

Quyết định thông quan của cơ quan Hải quan là văn bản hành chính có hiệu lực pháp lý, cho phép doanh nghiệp đưa hàng hóa vào lưu thông, sử dụng. Việc Công ty A5 đưa hàng hóa đã thông quan hợp pháp vào sản xuất là hoạt động tiêu thụ hợp pháp, phù hợp với mục đích đăng ký kinh doanh và quyền sở hữu tài sản của doanh nghiệp. Cơ quan Hải quan cho rằng việc đưa hàng hóa đã thông quan vào sản xuất là “tiêu thụ trái quy định của pháp luật” để áp dụng chế tài buộc nộp lại trị giá tang vật lên tới hơn 71 tỷ đồng là không chính xác.

Ngoài ra, việc áp dụng chế tài xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi trong lĩnh vực hóa chất phải căn cứ vào Nghị định chuyên ngành xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hóa chất (Nghị định số 71/2019/NĐ-CP). Nghị định 71/2019/NĐ-CP không quy định biện pháp khắc phục hậu quả “buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật” đối với vi phạm về khai báo hóa chất. Việc cơ quan Hải quan áp dụng Nghị định xử phạt hải quan (Nghị định 118/2021/NĐ-CP hay Nghị định 128/2020/NĐ-CP) để ban hành Quyết định số 532/QĐ-KPHQ cũng chưa đúng pháp luật.

[4] Xét đề nghị hủy một phần Quyết định 532/QĐ-KPHQ đối với giai đoạn 15/10/2019 đến 09/12/2020 và giữ nguyên phần còn lại của Viện kiểm sát là không phù hợp. Bởi lẽ, quyết định hành chính này xem xét một vấn đề cho một đối tượng cụ thể, nếu sai thì phải hủy để ban hành lại. Hơn nữa, Quyết định số 532/QĐ-KPHQ bị trái pháp luật ngay từ căn cứ ban đầu: Không có hành vi vi phạm hành chính về khai báo hóa chất đối với 04 loại hóa chất nêu trên, đồng thời không đủ điều kiện pháp lý để áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả theo Điều 28 Luật Xử lý vi phạm hành chính. Khi quyết định hành chính đã sai phạm toàn diện về cả nội dung xác định vi phạm lẫn căn cứ áp dụng chế tài, thì việc tuyên hủy toàn bộ quyết định hành chính bị kiện là cần thiết, mới chính xác và triệt để.

Từ những phân tích nêu trên, xét thấy Tòa án cấp sơ thẩm đã tuyên hủy toàn bộ Quyết định buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả số 532/QĐ-KPHQ ngày 24/10/2025 của Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Khu vực XVII là có căn cứ, đúng pháp luật. Nên không có căn cứ chấp nhận nội dung kháng nghị ban đầu cũng như nội dung thay đổi kháng nghị tại phiên tòa của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh; giữ nguyên bản án hành chính sơ thẩm.

[NGUỒN BẢN ÁN SỐ: 11/2026/HC-PT NGÀY: 31/7/2026 CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH TÂY NINH]

LINK PDF: BẢN ÁN SỐ: 11/2026/HC-PT NGÀY: 31/7/2026

Luật sư tại Đà Nẵng:

Tầng 2 Tòa nhà Thư Dung Plaza, 87 Nguyễn Văn Linh, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng

Luật sư tại Huế:

09 Nguyễn Huệ, Phường Thuận Hoá, Thành phố Huế

Luật sư tại TP. Hồ Chí Minh:

146 Hoàng Hoa Thám, phường Gia Định, thành phố Hồ Chí Minh

Luật sư tại Hà Nội:

P.301, Tầng 3, số 63 Vũ Ngọc Phan, phường Láng, thành phố Hà Nội

Luật sư tại Nghệ An:

1421 Nguyễn Tất Thành, phường Quỳnh Mai, Nghệ An