Tổng hợp 12 điểm mới của luật thủ đô 2026 - Luật sư Đà Nẵng

Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 được Quốc hội thông qua ngày 23/4/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng về cơ chế, chính sách đặc thù dành cho Thủ đô Hà Nội. So với Luật Thủ đô năm 2024, Luật mới bổ sung nhiều quy định mang tính đột phá về phân cấp, phân quyền, tổ chức bộ máy, quy hoạch, đầu tư, tài chính – ngân sách và quản lý đô thị, tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội chủ động hơn trong quá trình phát triển nhanh, bền vững và hiện đại. Dưới đây, Luật sư FDVN tổng hợp 12 điểm mới nổi bật của Luật Thủ đô 2026,cụ thể như sau:

1. Được áp dụng cơ chế thuận lợi hơn từ văn bản trung ương ban hành sau:

Một trong những điểm mới đầu tiên đáng chú ý của Luật Thủ đô 2026 là bổ sung cơ chế cho phép Hà Nội chủ động áp dụng các chính sách ưu đãi, thuận lợi hơn được ban hành sau khi Luật có hiệu lực. Cụ thể, theo khoản 3 Điều 5 Luật Thủ đô 2026, trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội; pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; nghị định của Chính phủ hoặc văn bản của cơ quan nhà nước ở trung ương được ban hành sau ngày Luật Thủ đô có hiệu lực có quy định về cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn đối với Hà Nội thì Hội đồng nhân dân Thành phố được quyết định áp dụng các quy định đó.

So với Luật Thủ đô 2024 chủ yếu quy định về nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Thủ đô khi có sự khác nhau giữa Luật Thủ đô và các văn bản pháp luật khác, chưa có cơ chế cho phép Hội đồng nhân dân Thành phố chủ động quyết định áp dụng ngay các chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn được ban hành sau. Quy định mới góp phần tăng tính chủ động, linh hoạt cho Hà Nội trong quá trình triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù và bảo đảm Thủ đô có thể kịp thời thụ hưởng những chính sách mới có lợi mà không phải chờ sửa đổi Luật Thủ đô.

2. Được điều chỉnh thủ tục hành chính khác quy định của trung ương:

Luật Thủ đô 2026 là trao quyền cho chính quyền Thành phố Hà Nội chủ động điều chỉnh trình tự, thủ tục hành chính để phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính và chuyển đổi số.

Theo điểm a khoản 2 Điều 8 Luật Thủ đô 2026, quy định xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương theo quy định của pháp luật, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính đang được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở trung ương để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức thuộc Thành phố, bảo đảm yêu cầu về cải cách hành chính, tạo thuận lợi cho cá nhân, tổ chức theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính, không quy định thêm thành phần hồ sơ, không tăng thêm yêu cầu, điều kiện, thời gian giải quyết thủ tục đang áp dụng.

Đây là quy định mới hoàn toàn so với Luật Thủ đô 2024, trước đây, Thành phố chưa được trao thẩm quyền điều chỉnh trình tự, thủ tục và thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính khác với quy định của cơ quan nhà nước ở trung ương. Quy định mới này tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội chủ động hơn trong cải cách hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số.

3. Quy định chặt chẽ hơn về xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Bên cạnh việc mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Luật Thủ đô 2026 cũng bổ sung các yêu cầu chặt chẽ đối với quá trình xây dựng và ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù của Thành phố.

Theo khoản 3 Điều 8 Luật Thủ đô 2026 quy định việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định tại khoản 1 và điểm b khoản 2 Điều 8 Luật Thủ đô 2026 thực hiện theo quy định sau đây:

– Đánh giá sự cần thiết, tính cân đối, hợp lý của việc cần phải ban hành văn bản để quy định khác với văn bản của cơ quan nhà nước ở trung ương hoặc chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ; xác định rõ mục tiêu và dự kiến kết quả cần đạt được khi ban hành văn bản, cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình;

– Đánh giá sự phù hợp của văn bản với quy định tại Điều 4 Luật Thủ đô 2026;

– Đánh giá tác động của chính sách trong dự thảo văn bản;

– Thực hiện tham vấn dự thảo văn bản với cơ quan có thẩm quyền ở trung ương, cơ quan, tổ chức có liên quan, lấy ý kiến của đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản, truyền thông nội dung, đăng tải hồ sơ dự thảo văn bản và nội dung tiếp thu, giải trình ý kiến tham vấn, góp ý của cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với dự thảo văn bản;

– Tuân thủ trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Không áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn, trừ trường hợp tạm ngưng hiệu lực toàn bộ hoặc một phần hoặc bãi bỏ văn bản.

Quy định này đã cụ thể hóa quy trình xây dựng và ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù của Hà Nội. Việc bổ sung các yêu cầu về đánh giá tác động, tham vấn, công khai và giải trình góp phần bảo đảm tính minh bạch, khả thi của chính sách, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ quan ban hành văn bản và hạn chế việc lạm dụng cơ chế đặc thù trong quá trình tổ chức thực hiện.

4. Cho phép thí điểm cơ chế, chính sách khác luật:

Một trong những điểm đột phá của Luật Thủ đô 2026 là cho phép Hà Nội chủ động thí điểm các cơ chế, chính sách mới nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý và phát triển của Thủ đô.

Cụ thể, theo khoản 1 Điều 9 Luật Thủ đô 2026, Thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới khác với quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng trên địa bàn Hà Nội. Tuy nhiên, việc thí điểm không được thực hiện đối với các lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo và các vấn đề liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia.

Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 9 Luật Thủ đô 2026 quy định thời gian thực hiện thí điểm tối đa là 05 năm và có thể được gia hạn một lần nhưng không quá 05 năm.Việc trao quyền chủ động thí điểm cơ chế, chính sách mới tạo điều kiện để Hà Nội mạnh dạn thử nghiệm các mô hình quản lý, giải pháp phát triển phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Đồng thời, việc giới hạn phạm vi và thời gian thí điểm cũng góp phần bảo đảm tính kiểm soát, đánh giá hiệu quả trước khi xem xét nhân rộng hoặc hoàn thiện thành chính sách chính thức.

5. Quy định rõ phạm vi, lĩnh vực thí điểm cơ chế, chính sách:

Bên cạnh việc cho phép Hà Nội thí điểm các cơ chế, chính sách mới, Luật Thủ đô 2026 cũng xác định rõ phạm vi các lĩnh vực được áp dụng để bảo đảm việc triển khai có trọng tâm, phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô.Theo khoản 3 Điều 9 Luật Thủ đô 2026, cơ chế, chính sách thí điểm được áp dụng đối với các lĩnh vực như:

– Mô hình mới về tổ chức bộ máy các cấp chính quyền của Thành phố, mô hình quản trị, kiến tạo tiên tiến, hiện đại; chế độ công vụ, công chức;

– Mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo, văn hóa, y tế và chăm sóc sức khỏe;

– Mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp đô thị;

– Mô hình quản lý đô thị, nông thôn, không gian và phát triển bền vững;

– Phương thức khai thác, huy động, phân bố và sử dụng hiệu quả nguồn lực để phát triển và quản trị Thủ đô;

– Giải pháp xử lý các vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng, trực tiếp đến chất lượng sống của người dân hoặc sự phát triển kinh tế – xã hội của Thủ đô;

– Cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.

6. Chuyển sang mô hình một Quy hoạch tổng thể:

Một trong những thay đổi quan trọng của Luật Thủ đô 2026 là đổi mới phương thức lập và quản lý quy hoạch trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Theo khoản 1 Điều 10 Luật Thủ đô 2026, trên địa bàn Thành phố chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Quy hoạch này được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa các nội dung của quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, đồng thời tích hợp, lồng ghép và thay thế Quy hoạch Thủ đô, Quy hoạch chung Thủ đô. Quy hoạch tổng thể Thủ đô có giá trị pháp lý tương đương quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung thành phố trực thuộc trung ương theo quy định của pháp luật.

So với Luật Thủ đô 2024, đây là thay đổi lớn trong công tác quy hoạch. Việc hợp nhất các loại quy hoạch thành một Quy hoạch tổng thể Thủ đô góp phần hạn chế tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các quy hoạch, đồng thời tạo cơ sở để Thành phố quản lý không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện quy hoạch một cách đồng bộ, hiệu quả hơn.

7. Quy định mới về không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao:

Luật Thủ đô 2026 lần đầu tiên xây dựng khung pháp lý tương đối toàn diện về quản lý, khai thác và sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao trên địa bàn Thủ đô.

Theo đó, Điều 11 Luật Thủ đô 2026 quy định quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao như sau:

– Việc quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao phải tuân theo các nguyên tắc sau đây:

+ Bảo đảm phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí tượng, địa chất, địa mạo, thủy văn; bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng và sau khi kết thúc sử dụng;

+ Phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô;

+ Bảo đảm quốc phòng, an ninh; ưu tiên các công trình có tính lưỡng dụng, có khả năng sẵn sàng chuyển sang phục vụ nhu cầu quốc phòng, an ninh; bảo tồn không gian văn hóa và cảnh quan môi trường, di tích lịch sử – văn hóa, danh lam thắng cảnh;

+ Bảo đảm kết nối đồng bộ giữa các công trình;

+ Khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đầu tư các dự án khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao.

– Không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao phải được quy hoạch, phân vùng chức năng để quản lý, khai thác, sử dụng.

– Hội đồng nhân dân Thành phố quy định:

+ Việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao sau khi có ý kiến thống nhất của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng và tham vấn ý kiến của các Bộ, cơ quan ngang Bộ khác có liên quan;

+ Mức giới hạn độ sâu trong lòng đất mà người sử dụng đất thuộc địa bàn Thành phố được sử dụng phù hợp với quy hoạch và không phải trả tiền sử dụng không gian ngầm;

+ Việc sử dụng lòng đất ngoài giới hạn độ sâu mà tổ chức, cá nhân được phép sử dụng quy định tại điểm b khoản 3 Điều 11 Luật Thủ đô 2026 và việc nộp tiền, miễn, giảm tiền sử dụng không gian ngầm;

+ Chính sách ưu đãi, hỗ trợ, khuyến khích đầu tư, phát triển công trình ngầm, khai thác không gian tầm thấp, không gian tầm cao;

+ Các khoản thu từ việc khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao.

– Ủy ban nhân dân Thành phố quy định biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao; quản lý hạ tầng, công nghệ, phương tiện hoạt động trong không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao.

Việc bổ sung các quy định về quản lý không gian đô thị theo nhiều tầng tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội khai thác hiệu quả quỹ không gian, đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị hiện đại, sử dụng tiết kiệm tài nguyên đất và nâng cao hiệu quả quản lý, phát triển hạ tầng trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa ngày càng cao.

8. Tăng mức xử phạt vi phạm hành chính tối đa gấp 2 lần:

Căn cứ điểm b khoản 1 Điều 14 Luật Thủ đô 2026 quy định việc xử phạt vi phạm hành chính trên địa bàn Thành phố thì Hội đồng nhân dân Thành phố quy định mức tiền phạt vi phạm hành chính trên địa bàn Thành phố cao hơn nhưng không quá 02 lần mức tiền phạt chung và thẩm quyền phạt tiền tương ứng do Chính phủ quy định đối với hành vi vi phạm hành chính tương ứng trong các lĩnh vực văn hóa, quảng cáo, đất đai, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy, an toàn thực phẩm, giao thông đường bộ, bảo vệ môi trường, an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn Thành phố.

9. Bổ sung biện pháp ngừng cung cấp điện, nước đối với công trình vi phạm:

Khoản 2 Điều 14 Luật Thủ đô 2026 cho phép áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước đối với công trình xây dựng không phép, sai phép, công trình xây dựng trên đất lấn chiếm, công trình vi phạm quy định phòng cháy chữa cháy, karaoke, vũ trường không bảo đảm an toàn PCCC, công trình thuộc diện phải phá dỡ hoặc di dời khẩn cấp và cơ sở vi phạm quy định về môi trường.

– Hội đồng nhân dân Thành phố quy định việc ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh để bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn Thành phố trong trường hợp sau đây:

+ Công trình xây dựng sai quy hoạch, công trình xây dựng không có giấy phép xây dựng đối với trường hợp theo quy định phải có giấy phép hoặc xây dựng sai với nội dung trong giấy phép xây dựng; công trình xây dựng sai với thiết kế xây dựng được phê duyệt đối với trường hợp được miễn giấy phép xây dựng;

+ Công trình xây dựng trên đất bị lấn, chiếm theo quy định của pháp luật về đất đai;

+ Công trình xây dựng thuộc diện phải thẩm duyệt hoặc thẩm định thiết kế về phòng cháy, chữa cháy nhưng được tổ chức thi công khi chưa có giấy chứng nhận hoặc văn bản thẩm duyệt hoặc văn bản thẩm định thiết kế về phòng cháy, chữa cháy của cơ quan quản lý chuyên ngành;

+ Công trình thi công không đúng theo thiết kế về phòng cháy, chữa cháy đã được thẩm duyệt hoặc thẩm định;

+ Công trình xây dựng, phần công trình xây dựng, hạng mục công trình xây dựng, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ chưa có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy của cơ quan quản lý chuyên ngành mà đã đưa vào hoạt động;

+ Cơ sở kinh doanh dịch vụ vũ trường, kinh doanh dịch vụ ka-ra-ô-kê (karaoke) không bảo đảm các điều kiện an toàn về phòng cháy, chữa cháy;

+ Cơ sở sản xuất, kinh doanh, công trình xây dựng vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường mà không thực hiện yêu cầu về việc dừng hành vi vi phạm, quyết định của cơ quan có thẩm quyền về đình chỉ hoạt động hoặc biện pháp khắc phục hậu quả;

+ Công trình thbổ uộc trường hợp phải phá dỡ và đã có quyết định di dời khẩn cấp của cơ quan có thẩm quyền.

10. Bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát:

Theo Điều 19 Luật Thủ đô 2026 quy định bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát như sau:

– Hội đồng nhân dân Thành phố quy định:

+ Tiêu chí, điều kiện lựa chọn và trình tự, thủ tục cho phép, điều chỉnh, kết thúc, hoàn thành việc thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới và các mô hình khác;

+ Cơ chế hướng dẫn, kiểm soát quá trình thử nghiệm; cơ chế bảo vệ người tham gia thử nghiệm; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình thử nghiệm có kiểm soát;

+ Chính sách khuyến khích, hỗ trợ, tài trợ cho hoạt động thử nghiệm có kiểm soát; nguồn kinh phí bảo đảm cho hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia vào phê duyệt, hướng dẫn, kiểm soát quá trình thử nghiệm; việc sử dụng cơ sở dữ liệu của các cơ quan nhà nước, cơ sở hạ tầng, tài sản công để hỗ trợ thử nghiệm có kiểm soát;

+ Chính sách ưu tiên mua sắm, đầu tư từ ngân sách Thành phố và hỗ trợ phát triển thị trường đối với dự án thử nghiệm có kiểm soát được đánh giá đạt hiệu quả.

– Ủy ban nhân dân Thành phố có nhiệm vụ, quyền hạn:

+ Quyết định cho phép thử nghiệm và ban hành quy chế thử nghiệm đối với từng dự án thử nghiệm; quyết định việc tạm thời không áp dụng một số quy định pháp luật trong phạm vi giới hạn thử nghiệm đối với từng dự án thử nghiệm cụ thể đã có quy định của pháp luật nhưng không đủ cụ thể hoặc không còn phù hợp; điều chỉnh phạm vi thử nghiệm, tạm dừng, gia hạn, kết thúc thử nghiệm;

+ Thông báo cho cơ quan quản lý nhà nước có liên quan; tổ chức hướng dẫn và kiểm soát quá trình thử nghiệm;

+ Báo cáo Hội đồng nhân dân Thành phố về tình hình, kết quả thử nghiệm có kiểm soát; kiến nghị cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện pháp luật về lĩnh vực, nội dung có liên quan.

– Việc thực hiện thử nghiệm có kiểm soát phải bảo đảm đáp ứng các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, lợi ích công cộng, bảo vệ quyền lợi của người tham gia thử nghiệm.

11. Mở rộng mạnh cơ chế tài chính, ngân sách:

Luật Thủ đô 2026 tiếp tục mở rộng cơ chế tài chính, ngân sách nhằm tăng tính chủ động cho Hà Nội trong việc huy động, quản lý và sử dụng các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Cụ thể, theo Điều 21 Luật Thủ đô 2026 quy định quản lý, sử dụng tài chính, ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cho ngân sách Thành phố toàn bộ phần tăng thu từ nhiều khoản như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế xuất nhập khẩu và một số khoản phí, lệ phí trung ương thu trên địa bàn.

Ngoài ra, Hội đồng nhân dân Thành phố còn được quyết định phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh, thành lập quỹ tài chính ngoài ngân sách, bảo lãnh vay vốn và sử dụng ngân sách Thành phố để hỗ trợ địa phương khác hoặc hỗ trợ nước ngoài.

12. Mở rộng thẩm quyền đầu tư và xử lý dự án chậm triển khai:

So với Luật Thủ đô 2024 thì Luật Thủ đô 2026 tiếp tục phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho Hà Nội trong lĩnh vực đầu tư, đồng thời bổ sung cơ chế đặc thù để tháo gỡ các dự án chậm triển khai trên địa bàn Thành phố.

Cụ thể, theo Điều 22 Luật Thủ đô 2026, Hội đồng nhân dân Thành phố được quyết định chủ trương đầu tư đối với các dự án đầu tư công, dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) thuộc thẩm quyền của Quốc hội nhưng sử dụng vốn ngân sách địa phương hoặc các nguồn vốn hợp pháp khác.

Bên cạnh đó, Luật cho phép áp dụng cơ chế đặc biệt để xử lý các dự án chậm triển khai trước ngày Luật có hiệu lực. Việc xử lý phải bảo đảm công khai, minh bạch, không hợp pháp hóa các hành vi vi phạm và phải xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân có liên quan theo quy định của pháp luật. Theo Luật, việc xử lý các dự án tồn đọng phải hoàn thành trước ngày 01/7/2030.

………………….

Luật sư tại Đà Nẵng:

Tầng 2 Tòa nhà Thư Dung Plaza, 87 Nguyễn Văn Linh, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng

Luật sư tại Huế:

366 Phan Chu Trinh, phường An Cựu, Thành phố Huế

Luật sư tại TP. Hồ Chí Minh:

146 Hoàng Hoa Thám, phường Gia Định, thành phố Hồ Chí Minh

Luật sư tại Hà Nội:

P.301, Tầng 3, số 63 Vũ Ngọc Phan, phường Láng, thành phố Hà Nội

Luật sư tại Nghệ An:

1421 Nguyễn Tất Thành, phường Quỳnh Mai, Nghệ An

Tầng 2, tòa nhà Cửa Tiền Phố, đường Hồ Hữu Nhân, phường Trường Vinh Tân, tỉnh Nghệ An