
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Bạo lực gia đình là một vấn đề xã hội nghiêm trọng, xâm phạm trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, làm suy giảm chất lượng đời sống gia đình và ảnh hưởng tiêu cực đến trật tự, an toàn xã hội. Nhận thức được tầm quan trọng của việc phòng ngừa và xử lý bạo lực gia đình, Nhà nước Việt Nam đã ban hành Luật Phòng, chống bạo lực gia đình và nhiều văn bản hướng dẫn thi hành. Tuy nhiên, tình trạng bạo lực vẫn diễn biến phức tạp, âm ỉ và ẩn mình. Bạo lực tinh thần và thể xác diễn ra phổ biến, nguyên nhân chính là do bất bình đẳng giới, tư tưởng gia trưởng, áp lực kinh tế, thiếu kỹ năng giải quyết mâu thuẫn và nhận thức pháp luật hạn chế. Trong bối cảnh kinh tế – xã hội có nhiều biến đổi, pháp luật hiện hành vẫn bộc lộ những hạn chế nhất định, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện, đặc biệt là đổi mới công tác tuyên truyền và nâng cao năng lực can thiệp cơ sở.
II. CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH
Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2023) là văn bản pháp luật trung tâm điều chỉnh lĩnh vực này, thay thế Luật năm 2007. Luật năm 2022 đã có nhiều điểm mới quan trọng, cụ thể:
1. Về khái niệm bạo lực gia đình: Khoản 1 Điều 2 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 quy định bạo lực gia đình là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế, tình dục đối với thành viên khác trong gia đình. Như vậy, Luật Phòng chống bạo lực gia đình 2022 đã bổ sung cụm từ “tình dục” vào khái niệm bạo lực gia đình.
2. Về các hành vi bạo lực gia đình: Điều 3 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 liệt kê cụ thể các hành vi bạo lực gia đình, bao gồm bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần, bạo lực kinh tế và bạo lực tình dục, qua đó khắc phục hạn chế của Luật năm 2007 khi chưa nhận diện đầy đủ các dạng bạo lực phi thể chất. Theo đó các hành vi bạo lực gia đình sẽ được điều chỉnh rộng hơn với nhiều nhóm hành vi hơn, bao gồm:
(i) Hành hạ, ngược đãi, đánh đập, đe dọa hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khỏe, tính mạng;
(ii) Lăng mạ, chì chiết hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm;
(iii) Cưỡng ép chứng kiến bạo lực đối với người, con vật nhằm gây áp lực thường xuyên về tâm lý
(iv) Bỏ mặc, không quan tâm; không nuôi dưỡng, chăm sóc thành viên gia đình là trẻ em, phụ nữ mang thai, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người cao tuổi, người khuyết tật, người không có khả năng tự chăm sóc; không giáo dục thành viên gia đình là trẻ em;
(v) Kỳ thị, phân biệt đối xử về hình thể, giới, giới tính, năng lực của thành viên gia đình;
(vi) Ngăn cản thành viên gia đình gặp gỡ người thân, có quan hệ xã hội hợp pháp, lành mạnh hoặc hành vi khác nhằm cô lập, gây áp lực thường xuyên về tâm lý;
(vii) Ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình giữa ông, bà và cháu; giữa cha, mẹ và con; giữa vợ và chồng; giữa anh, chị, em với nhau;
(viii) Tiết lộ hoặc phát tán thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình của thành viên gia đình nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm;
(ix) Cưỡng ép thực hiện hành vi quan hệ tình dục trái ý muốn của vợ hoặc chồng;
(x) Cưỡng ép trình diễn hành vi khiêu dâm; cưỡng ép nghe âm thanh, xem hình ảnh, đọc nội dung khiêu dâm, kích thích bạo lực;
(xi) Cưỡng ép tảo hôn, kết hôn, ly hôn hoặc cản trở kết hôn, ly hôn hợp pháp;
(xii) Cưỡng ép mang thai, phá thai, lựa chọn giới tính thai nhi;
(xiii) Chiếm đoạt, hủy hoại tài sản chung của gia đình hoặc tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình;
(xiv) Cưỡng ép thành viên gia đình học tập, lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng của họ; kiểm soát tài sản, thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo ra tình trạng lệ thuộc về mặt vật chất, tinh thần hoặc các mặt khác;
(xv) Cô lập, giam cầm thành viên gia đình;
(xvi) Cưỡng ép thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở hợp pháp trái pháp luật.
3. Về nguyên tắc phòng, chống bạo lực gia đình: Điều 4 Luật năm 2022 nhấn mạnh nguyên tắc lấy phòng ngừa là chính, kết hợp giữa phòng ngừa và xử lý; bảo đảm lợi ích tốt nhất cho nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật là nhóm người yếu thế trong xã hội.
4. Mở rộng đối tượng bạo lực gia đình ngoài quan hệ hôn nhân
Theo Luật Phòng chống bạo lực gia đình 2007, hành vi bạo lực gia đình cũng được áp dụng đối với thành viên gia đình của vợ, chồng đã ly hôn hoặc nam, nữ không đăng ký kết hôn mà chung sống với nhau như vợ chồng.
Còn theo Luật Phòng chống bạo lực gia đình 2022, hành vi bạo lực gia đình được thực hiện giữa người đã ly hôn; người chung sống như vợ chồng; người là cha, mẹ, con riêng, anh, chị, em của người đã ly hôn, của người chung sống như vợ chồng; người đã từng có quan hệ cha mẹ nuôi và con nuôi với nhau cũng được xác định là hành vi bạo lực gia đình theo quy định của Chính phủ.
Như vậy, Luật Phòng chống bạo lực gia đình 2022 đã mở rộng đối tượng bạo lực gia đình ngoài quan hệ hôn nhân.
5. Bổ sung hình thức tuyên truyền về phòng chống bạo lực gia đình
Theo Điều 15 Luật Phòng chống bạo lực gia đình 2022, hình thức tuyên truyền về phòng chống bạo lực gia đình bao gồm:
– Hội nghị, hội thảo, tập huấn, nói chuyện chuyên đề;
– Phổ biến pháp luật trực tiếp;
– Phương tiện thông tin đại chúng, loa truyền thanh, internet, pa-nô, áp-phích, tranh cổ động;
– Lồng ghép trong chương trình và hoạt động tại cơ sở giáo dục;
– Tổ chức cuộc thi, chiến dịch truyền thông;
– Lồng ghép trong hoạt động văn học, nghệ thuật, thể thao, sinh hoạt đoàn thể, cộng đồng dân cư; mô hình phòng, chống bạo lực gia đình;
– Hình thức khác phù hợp với quy định của pháp luật.
Như vậy, sẽ có thêm các hình thức mới trong công tác tuyên truyền về phòng, chống bạo lực gia đình so với Luật năm 2007 đó là: Hội nghị, hội thảo, tập huấn, nói chuyện chuyên đề; Tổ chức cuộc thi, chiến dịch truyền thông; Hình thức khác phù hợp với quy định của pháp luật.
6. Bổ sung nơi tiếp nhận tin báo về bạo lực gia đình
Theo Điều 19 Luật Phòng chống bạo lực gia đình 2022, nơi tiếp nhận tin báo về bạo lực gia đình bao gồm:
– Ủy ban nhân dân cấp xã nơi xảy ra hành vi bạo lực gia đình;
– Cơ quan Công an, Đồn Biên phòng gần nơi xảy ra hành vi bạo lực gia đình;
– Cơ sở giáo dục nơi người bị bạo lực gia đình là người học;
– Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố, Trưởng Ban công tác Mặt trận ở khu dân cư nơi xảy ra hành vi bạo lực gia đình;
– Người đứng đầu tổ chức chính trị – xã hội cấp xã nơi xảy ra hành vi bạo lực gia đình;
– Tổng đài điện thoại quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình (nay đang là tổng đài quốc gia, phòng chống bạo lực gia đình và bảo vệ trẻ em đang là 111).
Như vậy, các tổ chức, đầu mối được quy định thêm là nơi tiếp nhận các thông tin về bạo lực gia đình được Luật phòng, chống bạo lực gia đình quy định như: Cơ sở giáo dục nơi người bị bạo lực gia đình là người học; Người đứng đầu tổ chức chính trị – xã hội cấp xã nơi xảy ra hành vi bạo lực gia đình; Tổng đài điện thoại quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình.
7. Bổ sung biện pháp ngăn chặn bạo lực gia đình, hỗ trợ người bị bạo lực gia đình
Theo Điều 22 Luật Phòng chống bạo lực gia đình 2022, biện pháp ngăn chặn bạo lực gia đình, hỗ trợ người bị bạo lực gia đình bao gồm:
– Buộc chấm dứt hành vi bạo lực gia đình;
– Yêu cầu người có hành vi bạo lực gia đình đến trụ sở Công an xã nơi xảy ra hành vi bạo lực gia đình;
– Cấm tiếp xúc;
– Bố trí nơi tạm lánh và hỗ trợ nhu cầu thiết yếu;
– Chăm sóc, điều trị người bị bạo lực gia đình;
– Trợ giúp pháp lý và tư vấn tâm lý, kỹ năng để ứng phó với hành vi bạo lực gia đình;
– Giáo dục, hỗ trợ chuyển đổi hành vi bạo lực gia đình;
– Góp ý, phê bình người có hành vi bạo lực gia đình trong cộng đồng dân cư;
– Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng;
– Các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính; các biện pháp ngăn chặn, bảo vệ người bị hại theo quy định của pháp luật về tố tụng hình sự đối với người có hành vi bạo lực gia đình.
Như vậy, theo Luật phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 thì các biện pháp ngăn chặn bạo lực, hỗ trợ người bị bạo lực được bổ sung thêm đó là: Yêu cầu người có hành vi bạo lực gia đình đến trụ sở Công an xã nơi xảy ra hành vi bạo lực gia đình; Bố trí nơi tạm lánh và hỗ trợ nhu cầu thiết yếu; Chăm sóc, điều trị người bị bạo lực gia đình; Trợ giúp pháp lý và tư vấn tâm lý, kỹ năng để ứng phó với hành vi bạo lực gia đình; Giáo dục, hỗ trợ chuyển đổi hành vi bạo lực gia đình; Góp ý, phê bình người có hành vi bạo lực gia đình trong cộng đồng dân cư; Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng.
8. Người có hành vi bạo lực gia đình có thể phải trồng cây, quét đường
Đây là một biện pháp ngăn chặn bạo lực gia đình, hỗ trợ người bị bạo lực gia đình mới được bổ sung.
Theo Điều 33 Luật Phòng chống bạo lực gia đình 2022, người có hành vi phòng chống bạo lực gia đình có thể phải thực hiện công việc phục vụ cộng đồng.
– Công việc phục vụ cộng đồng là công việc có quy mô nhỏ trực tiếp phục vụ cho lợi ích của cộng đồng nơi người có hành vi bạo lực gia đình cư trú, bao gồm:
+ Tham gia trồng, chăm sóc cây xanh ở khu vực công cộng; sửa chữa, làm sạch đường làng, ngõ xóm, đường phố, ngõ phố, nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng hoặc công trình công cộng khác;
+ Tham gia công việc khác nhằm cải thiện môi trường sống và cảnh quan của cộng đồng.
– Danh mục công việc do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã công nhận trên cơ sở thảo luận, quyết định của cộng đồng dân cư theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở.
– Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người có hành vi bạo lực gia đình cư trú quyết định và tổ chức cho người có hành vi bạo lực gia đình thực hiện công việc phục vụ cộng đồng.
9. Tòa án được quyền tự ra quyết định áp dụng biện pháp cấm tiếp xúc
Điều 55 Luật Phòng chống bạo lực gia đình 2022 đã sửa đổi, bổ sung Điều 135 của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 như sau:
Điều 135. Tòa án tự mình ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời
Tòa án tự mình ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4, 5 và 14 Điều 114 của Bộ luật này trong trường hợp đương sự không yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.
Như vậy, từ ngày 01/7/2023, Tòa án được quyền tự ra quyết định áp dụng biện pháp cấm tiếp xúc.
10. Bổ sung cơ sở trợ giúp phòng chống bạo lực gia đình
Theo Điều 35 Luật Phòng chống bạo lực gia đình 2022, cơ sở trợ giúp phòng chống bạo lực gia đình bao gồm:
– Địa chỉ tin cậy;
– Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh;
– Cơ sở trợ giúp xã hội;
– Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý;
– Cơ sở khác tham gia trợ giúp phòng, chống bạo lực gia đình;
– Cơ sở cung cấp dịch vụ trợ giúp phòng, chống bạo lực gia đình.
Hiện nay, cơ sở trợ giúp phòng chống bạo lực gia đình bao gồm:
– Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh;
– Cơ sở bảo trợ xã hội;
– Cơ sở hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình;
– Cơ sở tư vấn về phòng, chống bạo lực gia đình;
– Địa chỉ tin cậy ở cộng đồng.
Bên cạnh Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022, hệ thống pháp luật liên quan còn bao gồm các quy định trong Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2020), Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, cùng các Nghị định 76/2023/NĐ-CP, Nghị định 110/2025/NĐ-CP và Quyết định số 428/QĐ-TTg ngày 18/5/2025 phê duyệt Kế hoạch triển khai Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện thống nhất trên toàn quốc.
III. HIỆN TRẠNG THỰC THI LUẬT PHÒNG, CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH
- Kết quả đạt được
Thứ nhất, khung pháp lý về phòng, chống bạo lực gia đình ngày càng hoàn thiện, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với việc bảo vệ quyền con người trong gia đình. Số vụ bạo lực gia đình giảm mạnh từ 4.065 vụ của năm 2022 xuống còn 2.329 vụ năm 2024; tỷ lệ người được tư vấn, hỗ trợ đạt khoảng 70%, với hơn 2,3 triệu người dân được tiếp cận thông tin, kỹ năng về phòng, chống bạo lực gia đình qua các hoạt động truyền thông ở cơ sở. (Theo thống kê tại Báo Nhân dân ngày 08/11/2025)[1]
Thứ hai, nhận thức của xã hội về bạo lực gia đình đã có chuyển biến tích cực. Nhiều hành vi trước đây bị coi là “chuyện riêng trong nhà” nay đã được nhìn nhận là hành vi vi phạm pháp luật.
Thứ ba, các biện pháp hỗ trợ nạn nhân từng bước được triển khai, như tư vấn tâm lý, trợ giúp pháp lý, nơi tạm lánh, góp phần giảm thiểu hậu quả của bạo lực gia đình.
- Những hạn chế, bất cập
Thứ nhất, tình trạng bạo lực gia đình vẫn diễn ra khá phổ biến, với tính chất ngày càng đa dạng và tinh vi, đặc biệt là bạo lực tinh thần và bạo lực kinh tế. Một số vụ việc khi phát hiện ra thì đã rất nghiêm trọng và cấu thành hành vi vi phạm pháp luật hình sự.
Thứ hai, việc phát hiện, tố giác và xử lý hành vi bạo lực gia đình còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều nạn nhân e ngại, không dám tố cáo do tâm lý xấu hổ, phụ thuộc kinh tế hoặc lo sợ bị trả thù.
Thứ ba, một số quy định của pháp luật còn mang tính nguyên tắc, thiếu hướng dẫn cụ thể, gây lúng túng trong quá trình áp dụng, đặc biệt ở cấp cơ sở.
Thứ tư, sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong phòng, chống bạo lực gia đình chưa thực sự đồng bộ; nguồn lực dành cho công tác này còn hạn chế.
IV. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
Từ thực trạng nêu trên, tác giả đề xuất một số kiến nghị để hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình như sau:
Thứ nhất, cần tiếp tục rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định của Luật Phòng, chống bạo lực gia đình và văn bản hướng dẫn theo hướng cụ thể, rõ ràng, dễ áp dụng; tăng cường tính khả thi của các biện pháp bảo vệ nạn nhân.
Thứ hai, cần tăng cường trách nhiệm của chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng trong việc phát hiện, xử lý kịp thời các vụ việc bạo lực gia đình; bảo đảm các biện pháp bảo vệ khẩn cấp được thực hiện nhanh chóng và hiệu quả.
Thứ ba, tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình bằng nhiều hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng và phù hợp với xu thế công nghệ số phát triển như hiện nay; hình thức truyền thông cần đa dạng, hiện đại và gần gũi, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số như podcast, clip ngắn, video hoạt hình, tiểu phẩm tương tác, mạng xã hội (Facebook, TikTok, YouTube, Zalo)… để tiếp cận nhóm thanh niên, phụ nữ, người lao động nhập cư và các nhóm dễ bị tổn thương. Ngoài ra, việc sân khấu hóa, tổ chức tọa đàm, diễn đàn cộng đồng, truyền thông lưu động tại cơ sở, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, cần tiếp tục duy trì nhằm bảo đảm tính bao trùm, không ai bị bỏ lại phía sau; chú trọng giáo dục kỹ năng ứng xử, giải quyết mâu thuẫn trong gia đình.Kỹ năng làm cha mẹ, kỹ năng kiểm soát cảm xúc, ứng xử văn minh, giải quyết mâu thuẫn, xây dựng mối quan hệ bình đẳng, yêu thương trong gia đình.
Thứ tư, Nhà nước cần đầu tư nguồn lực thỏa đáng cho các dịch vụ hỗ trợ nạn nhân; đồng thời khuyến khích sự tham gia của các tổ chức xã hội, nghề nghiệp và cộng đồng trong phòng, chống bạo lực gia đình.
V. KẾT LUẬN
Pháp luật phòng, chống bạo lực gia đình giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các thành viên gia đình, góp phần xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc. Trong thời gian tới, việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và bảo đảm quyền con người, để mỗi gia đình là một tổ ấm bình an, mỗi cộng đồng là nơi tràn đầy yêu thương và nhân ái.
Luật sư Nguyễn Loan – Công ty Luật FDVN
[1] https://nhandan.vn/phong-chong-bao-luc-gia-dinh-tu-no-luc-chinh-sach-den-doi-moi-truyen-thong-post921654.html#:~:text=S%E1%BB%91%20v%E1%BB%A5%20b%E1%BA%A1o%20l%E1%BB%B1c%20gia,truy%E1%BB%81n%20th%C3%B4ng%20%E1%BB%9F%20c%C6%A1%20s%E1%BB%9F.)
…………….
Tầng 2 Tòa nhà Thư Dung Plaza, 87 Nguyễn Văn Linh, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng
Luật sư tại Huế:
366 Phan Chu Trinh, phường An Cựu, Thành phố Huế
Luật sư tại TP. Hồ Chí Minh:
146 Hoàng Hoa Thám, phường Gia Định, thành phố Hồ Chí Minh
Luật sư tại Hà Nội:
Tầng 2, Chung cư Báo Công an nhân dân, 23 đường Nghiêm Xuân Yêm, xã Đại Thanh, thành phố Hà Nội
Luật sư tại Nghệ An:
1421 Nguyễn Tất Thành, phường Quỳnh Mai, Nghệ An
Tầng 2, tòa nhà Cửa Tiền Phố, đường Hồ Hữu Nhân, phường Trường Vinh Tân, tỉnh Nghệ An
Luật sư tại Gia Lai:
Số 61 Phạm Văn Đồng, phường Pleiku, tỉnh Gia Lai
Website: www.fdvn.vn www.fdvnlawfirm.vn www.diendanngheluat.vn
Email: fdvnlawfirm@gmail.com luatsulecao@gmail.com
Điện thoại: 0772 096 999
Fanpage: https://www.facebook.com/fdvnlawfirm/
Legal Service For Expat: https://www.facebook.com/fdvnlawfirmvietnam/
TỦ SÁCH NGHỀ LUẬT: https://www.facebook.com/SayMeNgheLuat/
DIỄN ĐÀN NGHỀ LUẬT: https://www.facebook.com/groups/saymengheluat/
KÊNH YOUTUBE: https://www.youtube.com/c/luatsufdvn
KÊNH TIKTOK: https://www.tiktok.com/@luatsufdvn
KÊNH TELEGRAM FDVN: https://t.me/luatsufdvn