[NGHIÊN CỨU LUẬT MỖI NGÀY] - Hủy án tranh chấp về thừa kế tài sản và tranh chấp di sản dùng vào việc thờ cúng do có thiếu sót về tố tụng và chưa thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ - Luật sư Đà Nẵng

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa và căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, ý kiến phát biểu của Viện kiểm sát, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Tòa án triệu tập hợp lệ, bị đơn xin vắng mặt, và một số người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vắng mặt. Căn cứ Điều 296 Bộ luật tố tụng dân sự, Tòa án tiến hành xét xử phúc thẩm vụ án vắng mặt các đương sự này.

Trong quá trình thụ lý giải quyết vụ án, Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh nhận được Trích lục khai tử số 32/TLKT-BS ngày 23/01/2024 của Uỷ ban nhân dân phường An Hội, thành phố Bến Tre, tỉnh Bến Tre thể hiện bà Trần Thị Mỹ Hà, đã chết ngày 13/01/2024. Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh đã có văn bản 3342/2024/TANDCC ngày 06/11/2024 và 3624/2024/TANDCC ngày 02/12/2024 xác minh thông tin người thừa kế của bà Hà (đã có văn bản trả lời của Uỷ ban nhân dân phường An Hội và Công an phường An Hội). Do một số người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của bà Hà có đơn xin xét xử vắng mặt; hơn nữa, bà Hà có cùng nội dung kháng cáo với những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Lâm Hữu Nghĩa, bà Phạm Thị Nguyệt, bà Trần Thị Mỹ Hà, ông Phạm Văn Tài, nên Hội đồng xét xử tiến hành xét xử vụ án và không đình chỉ xét xử phúc thẩm đối với yêu cầu kháng cáo của bà Hà.

[2] Theo nguyên đơn ông Lâm Văn Tự và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập gồm các ông, bà Lâm Hữu Nghĩa, Trần Thị Mỹ Hà, Phạm Văn Tài và Phạm Thị Nguyệt, thì phần đất thuộc các thửa 188 và 190, tờ bản đồ 11 tọa lạc xã Bình Phú, thị xã Bến Tre (nay là thành phố Bến Tre), tỉnh Bến Tre, đã được Uỷ ban nhân dân thị xã Bến Tre cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ ông Lâm Bảo Long ngày 06/12/2002; ngày 15/01/2007 ông Long làm đơn xin cấp đổi thành 02 giấy chứng nhận quyền sửdụng đất do ông Long và Lâm Vạn Lượng (con ông Long) cùng đồng quản lý, sử dụng là phần đất có số thừa cũ 2812, 2813, 2814, tờ bản đồ số 01. Theo ông Tự thì nguồn gốc phần đất này là của cụ Lâm Kim Phùng và cụ Nguyễn Thị Rớt (cha mẹ nguyên đơn) tạo lập. Theo người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập thì nguồn gốc phần đất này là của cụ Lâm Bữu Đồng và cụ Đỗ Thị Mạnh (ông bà nội của nguyên đơn).

[3] Theo bị đơn ông Lâm Bảo Long và ông Lâm Vạn Lượng thì thửa đất số 188 và 190 có nguồn gốc là của ông Lâm Kiến Ngẫu (con của cụ Đồng và cụ Mạnh, em của cụ Phùng) do cụ Phùng đứng tên giùm trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do ông Ngẫu ở nước ngoài. Năm 1997, sau khi cụ Phùng chết thì ông Ngẫu đã giao cho bị đơn quản lý, sử dụng.

[4] Hồ sơ vụ án thể hiện, yêu cầu độc lập của ông Lâm Hữu Nghĩa và bà Trần Thị Mỹ Hà có nội dung: Buộc Ủy ban nhân dân thành phố Bến Tre thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa 188, 190 đã cấp cho ông Lâm Bảo Long và ông Lâm Vạn Lượng. Căn cứ quy định tại Điều 34 Bộ luật tố tụng dân sự, Tòa án cấp sơ thẩm không đưa Uỷ ban nhân dân thành phố Bến Tre tham gia tố tụng là thiếu sót.

[5] Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho hộ Lâm Kim Phùng năm 1995 thì phần đất tại các thửa 2812, 2813, 2814, tổng diện tích là 10.017m²; Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho hộ ông Long ngày 06/12/2002 thể hiện thửa 188 và 190, tờ bản đồ 11 có tổng diện tích là 10.862m². Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm chưa xác định yêu cầu của đương sự đối với phần diện tích tăng thêm và chưa làm rõ giấy chứng nhận giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho hộ ông Phùng, hộ ông Long bao gồm những ai, là chưa đủ căn cứ để giải quyết vụ án.

[6] Bản án của Tòa án cấp sơ thẩm đã căn cứ vào tài liệu, chứng cứ sau để chấp nhận lời trình bày của bị đơn gồm: Giấy ủy quyền thừa kế tài sản do cụ Phùng lập ngày 20/12/1996; Văn bản do cụ Phùng lập ngày 02/5/1992 gửi Ủy ban nhân dân dân xã Bình Phú; Văn bản xác nhận ngày 03/6/2021 ông Lâm Hùng Chiến là người chăm sóc, nuôi dưỡng cụ Phùng và quản lý phần đất tranh chấp trước khi cụ Phùng qua đời; Các thư tay ông Ngẫu gửi về cho ông Lâm Bảo Long thì có cơ sở cho rằng về ý chí ông Ngẫu đồng ý giao cho ông Long, anh Lượng quyền quản lý tài sản của ông Ngẫu.

Xét, nội dung của các tài liệu, chứng cứ trên thể hiện nội dung cụ Phùng có 1,8ha đất và đã chia cho các con là bà Lâm Thị Nghiệp, ông Lâm Văn Luận và ông Lâm Văn Tự, còn lại 0,8ha cụ Phùng đứng tên giùm ông Lâm Kiến Ngẫu, nhưng không nêu rõ số thửa, vị trí đất. Theo lời trình bày của bị đơn và cung cấp Giấy ủy quyền III lập ngày 21/4/2002 của ông Ngẫu thể hiện ông Ngẫu chỉ ủy quyền cho bị đơn quản lý, sử dụng đất. Trong khi đó, tại đơn xin đăng ký biến động đất đai ngày 31/10/2002 của ông Long thể hiện nội dung đăng ký biến động sang tên từ cụ Phùng sang ông Long là do “chuyển nhượng quyền sử dụng đất” đối với thửa 188 và 190, diện tích là 10.862m²; Xác nhận của Uỷ ban nhân dân xã Bình Phú về chỉnh lý biến động đất đai: Chuyển nhượng thừa kế nhưng Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho hộ Lâm Kim Phùng năm 1995 là các thửa đất 2812, 2813, 2814 với diện tích 10.017m². Do đó, các tài liệu chứng cứ trong hồ sơ vụ án chưa đủ cơ sở vững chắc để xác định phần đất thửa 2812, 2813, 2814 tờ bản đồ số 01 (cấp giấy cho cụ Phùng) chính là phần đất các thửa 188 và 190, tờ bản đồ số 11 (cấp giấy cho ông Long).

Để có đủ cơ sở giải quyết, Tòa án cần thu thập ý kiến trình bày của Uỷ ban nhân dân thị xã Bến Tre đối với việc cấp các giấy chứng nhận quyền sửdụng đất trên, kèm theo hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho cụ Phùng năm 1995 và hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Long vào năm 2002 để xác định các nội dung sau: Căn cứ bị đơn được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa 188 và 190; Trong trường hợp là do chuyển quyền sử dụng đất từ cụ Phùng sang ông Long thì căn cứ vào giao dịch nào? Các thửa đất số 2812, 2813, 2814 tờ bản đồ số 01 (cũ) được chuyển thành thửa số 188 và 190, tờ bản đồ số 11 từ thời điểm nào và vì sao có sự thay đổi diện tích tại thời điểm ông Long đăng ký, kê khai? Sau khi ông Long được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì Uỷ ban nhân dân có thực hiện việc thu hồi hoặc cập nhật biến động trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho hộ Lâm Kim Phùng năm 1995 hay không?

[7] Tại “Đơn xin cất nhà để thờ cúng tổ tiên cha mẹ” của cụ Phùng lập ngày 20/6/1991, thể hiện: Căn nhà số 457 tọa lạc xã Bình Phú là nhà thờ tổ, cụ Lâm Kim Phùng quản lý lâm thời, sau khi cụ Phùng qua đời thì gia tộc họp cửngười có uy tín được thủ hộ quản lý phủ thờ, không thể hiện nhà, đất là di sản cụ Đồng, cụ Mạnh chỉ định để lại dùng vào việc thờ cúng; Tại “Đơn xin xác nhận chữ ký ngày 08/8/2012″ ông Long cũng chỉ thừa nhận nguồn gốc đất là của cụ Đồng, cụ Mạnh;

Tại trang 1, trang 2 Tờ tuyên bố lập ngày 12/01/2007 có đoạn viết: “4. ngày 5 tháng 5 năm 1992, anh Hai tôi Lâm Kim Phùng đứng tên người đương sự, có đồng ký tên của chị Ba tôi Lâm Thị Dữ, chị Tư tôi Lâm Thị Lang và cháu Trần Văn Khải thay thế cho mẹ là em gái út tôi là Lâm Thị Còn đã qua đời lập văn bản trả lại “miếng vườn 5 Ngẫu” cho tôi có thủ tục chứng thực của chánh quyền xã Bình Phú, từ đây “Giấy ủy quyền thừa kế tài sản” do Lâm Hùng Chiến giữ dùm nói trên kết thúc hiệu quả pháp luật….. Nghĩa là, anh hai tôi Lâm Kim Phùng vẫn ở trên “miếng vườn 5 Ngẫu” lấy huê lợi của miếng vườn làm hương hỏa thờ cúng ông bà, còn chủ quyền của miếng vườn vẫn của Lâm Kiến Ngẫu….. Vì vậy, gọi là “miếng vườn 5 Ngẫu” là đúng nghĩa pháp lý, nếu gọi là “miếng vườn hương hỏa” dễ bị hiểu lầm không đúng nghĩa chủ quyền pháp lý”.

Tại trang 1 Giấy ủy quyền III lập ngày 21/4/2002 có đoạn:” 5- Ngày 8 tháng 8 năm 1997, tôi ký “Giấy ủy quyền II”, ủy quyền cho Lâm Bảo Long và đứa con trai của cháu là Lâm Vạn Lượng, thay mặt tôi chăm sóc nhà thờ chung Lâm Từ Đường và quản lý miếng vườn của tôi nói trên đến ngày tôi về quê hương dưỡng lão.

– Hiện nay tôi đã cao niên, nên tôi sắp xếp việc ủy quyền quản lý miếng vườn Tía Má tôi để lại nói trên cho Lâm Bảo Long và Lâm Vạn Lượng, lấy huê lợi làm hương hỏa, cúng giỗ quảy ở Lâm Từ Đường, ủy quyền sử dụng này tiếp tục đến khi tôi về quê nhà dưỡng già, hoặc đến khi con và cháu tôi về khai thác kinh doanh sự nghiệp, thì ủy quyền này tiếp tục có hiệu lực lâu dài

Trên phần đất thửa 188 và 190 có nguồn gốc của cụ Mạnh, cụ Đồng và có căn nhà thờ tổ của dòng họ Lâm. Bản án của Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập tài liệu, chứng cứ làm rõ vị trí diện tích của căn nhà thờ tổ này có thuộc phần đất đang tranh chấp hay nằm ở vị trí khác mà đã không chấp nhận yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là chưa đủ căn cứ.

[8] Từ những phân tích trên, Hội đồng xét xử xét thấy, bản án của Tòa án cấp sơ thẩm đã có thiếu sót về tố tụng và chưa thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ nên chấp nhận một phần yêu cầu kháng cáo của các đương sự, hủy bản án sơ thẩm và chuyển hồ sơ vụ án về cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại vụ án theo quy định pháp luật. Lập luận này cũng là cơ sở để không chấp nhận đề nghị giữ nguyên bản án sơ thẩm của vị đại diện Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh tham gia phiên tòa.

[9] Bản án sơ thẩm bị hủy do thu thập chứng cứ chưa đầy đủ nên Hội đồng xét xử chưa xem xét đến nội dung vụ án.

[NGUỒN BẢN ÁN SỐ 431/2025/DS-PT NGÀY 08/5/2025 CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MIΝΗ]

LINK PDF: BẢN ÁN SỐ 431/2025/DS-PT

………………….

Luật sư tại Đà Nẵng:

Tầng 2 Tòa nhà Thư Dung Plaza, 87 Nguyễn Văn Linh, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng

Luật sư tại Huế:

366 Phan Chu Trinh, phường An Cựu, Thành phố Huế

Luật sư tại TP. Hồ Chí Minh:

146 Hoàng Hoa Thám, phường Gia Định, thành phố Hồ Chí Minh

Luật sư tại Hà Nội:

P.301, Tầng 3, số 63 Vũ Ngọc Phan, phường Láng, thành phố Hà Nội