10 ĐIỂM MỚI CỦA LUẬT TIẾT KIỆM, CHỐNG LÃNG PHÍ 2025 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026) - Luật sư Đà Nẵng

Ngày 10/12/2025 Quốc hội thông qua Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026, thay thế Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí 2013 với những điểm mới đáng chú ý như sau:

1. Mở rộng và quy định cụ thể về đối tượng áp dụng

Theo Điều 2 Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí 2013 chỉ quy định về đối tượng áp dụng như sau: (i) Cơ quan, tổ chức, cá nhân quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, vốn nhà nước, tài sản nhà nước, lao động, thời gian lao động trong khu vực nhà nước; (ii) Cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên; (iii) Tổ chức, hộ gia đình và cá nhân khác;

Thì tại Điều 2 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 đã mở rộng, quy định chi tiết cụ thể hơn về đối tượng áp dụng, cụ thể các đối tượng áp dụng bao gồm:

(i) Tổ chức chính trị, cơ quan nhà nước.

(ii) Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

(iii) Đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân.

(iv) Đơn vị sự nghiệp công lập.

(v) Doanh nghiệp nhà nước.

(vi) Cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong khu vực nhà nước.

(vii) Doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân khác có liên quan đến công tác tiết kiệm, chống lãng phí.

Việc liệt kê rõ từng nhóm đối tượng không chỉ góp phần tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước mà còn tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để xác định quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của từng chủ thể trong công tác tiết kiệm, chống lãng phí. Qua đó, góp phần nâng cao tính thống nhất, đồng bộ trong áp dụng pháp luật, tăng cường trách nhiệm giải trình và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát cũng như xử lý các hành vi vi phạm về tiết kiệm, chống lãng phí.

2. Cụ thể hóa các hành vi gây lãng phí trong từng lĩnh vực

Theo Chương II của Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí 2013 đã đưa ra các hành vi gây lãng trong một số lĩnh vực như: (i) Hành vi vi phạm trong ban hành, thực hiện và kiểm tra định mức, tiêu chuẩn, chế độ; (iii) Hành vi gây lãng phí trong lập, thẩm định, phê duyệt, phân bổ, giao dự toán, quyết toán, quản lý, sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước; (iii) Hành vi gây lãng phí trong mua sắm, trang bị, quản lý, sử dụng phương tiện đi lại, phương tiện, thiết bị làm việc và phương tiện thông tin, liên lạc; (iv) Hành vi gây lãng phí trong đầu tư xây dựng, quản lý, sử dụng trụ sở làm việc, nhà ở công vụ và công trình phúc lợi công cộng; (v) Hành vi gây lãng phí trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên; (vi) Hành vi gây lãng phí trong quản lý, sử dụng lao động, thời gian lao động trong khu vực nhà nước; (vii) Hành vi gây lãng phí trong quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Tuy nhiên, các nhóm hành vi trên chưa nhận diện đầy đủ các hành vi gây lãng phí đã và đang phát sinh trên thực tiễn thời gian qua. Do đó, Điều 4 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 đã quy định cụ thể các hành vi gây lãng phí trong từng lĩnh vực để nhanh chóng xử lý vi phạm bao gồm:

(i) Hành vi gây lãng phí liên quan đến xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí;

(ii) Hành vi vi phạm trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí;

(iii) Hành vi gây lãng phí trong quản lý, sử dụng tài chính công;

(iv) Hành vi gây lãng phí trong quản lý, sử dụng vốn đầu tư công; đầu tư xây dựng, mua sắm, thuê, quản lý, sử dụng tài sản công;

(v) Hành vi gây lãng phí trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên, năng lượng;

(vi) Hành vi gây lãng phí trong quản lý, sử dụng vốn nhà nước trong các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (sau đây gọi là dự án PPP); quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp;

(vii) Các hành vi gây lãng phí khác theo quy định của Chính phủ.

Theo quy định nêu trên có thể thấy: việc thực hành tiết kiệm chống lãng phí được kiểm soát ngay từ khâu xây dựng chính sách, pháp luật, cũng như quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu và cơ quan quản lý việc thực hành tiết kiệm chống lãng phí lần đầu được quy định chi tiết, cụ thể.

Phạm vi điều chỉnh của luật rộng hơn, không chỉ giới hạn ở ngân sách nhà nước mà bao quát toàn bộ tài chính công; ngoài ra luật cũng cho phép Chính phủ quy định các hành vi lãng phí khác chưa được liệt kê, Tạo cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi mới phát sinh trong thực tiễn.

Việc nhận diện đầy đủ, bao quát và cụ thể các hành vi gây lãng phí không chỉ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, mà còn góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc quản lý, sử dụng hiệu quả các nguồn lực của Nhà nước và xã hội. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để chuyển trọng tâm từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa lãng phí, qua đó nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí trong giai đoạn mới.

3. Cụ thể các hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí

Tại Điều 5 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 đã quy định 10 hành vi trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí, bao gồm:

(i) Vi phạm về thời hạn ban hành, nội dung của Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí;

(ii) Vi phạm trong thực hiện các nhiệm vụ, chỉ tiêu, yêu cầu, giải pháp tiết kiệm, chống lãng phí đã ban hành;

(iii) Vi phạm về thời hạn, nội dung báo cáo kết quả công tác tiết kiệm, chống lãng phí;

(iv) Vi phạm về cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí;

(v) Vi phạm về thời hạn, nội dung và hình thức công khai về tiết kiệm, chống lãng phí;

(vi) Vi phạm trong việc lấy ý kiến cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trước khi quyết định đối với các biện pháp tiết kiệm, chống lãng phí tại cơ quan, tổ chức, đơn vị;

(vii) Cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong thanh tra, kiểm tra, kiểm toán tiết kiệm, chống lãng phí của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền;

(viii) Cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong xác minh, xử lý, giải quyết, tổ chức thi hành quyết định giải quyết khiếu nại, tố cáo về tiết kiệm, chống lãng phí;

(ix) Vi phạm trong bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí và người thân theo quy định của pháp luật;

(x) Vi phạm khác trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí theo quy định của Chính phủ.

Điều này đã xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc triển khai các biện pháp phòng, chống lãng phí và tạo cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi thiếu trách nhiệm, buông lỏng quản lý. Đây cũng là điểm mới khắc phục được hạn chế của Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí 2013 chưa đề cập đến hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện.

4. Bổ sung thêm nguyên tắc tiết kiệm, chống lãng phí

So với Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013 thì Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 đã bổ sung thêm nguyên tắc tiết kiệm, chống lãng phí tại Điều 6 như sau: “Trong xử lý hành vi gây lãng phí cần phân biệt rõ giữa hành vi gây lãng phí do thiếu trách nhiệm, vi phạm pháp luật với các rủi ro khách quan trong quá trình đổi mới, thực hiện cơ chế, chính sách thí điểm, khuyến khích cán bộ năng động, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”.

Có thể thấy, việc phân biệt rõ nguyên nhân xảy ra hành vi gây lãng phí thể hiện tính nhân văn của pháp luật, một mặt đảm bảo xử lý nghiêm các hành vi vi phạm nhưng ở khía cạnh khác thì điều này tạo điều kiện khuyến khích đổi mới, sáng tạo và tinh thần dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ.

5. Bổ sung quy định bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí

Theo Điều 8 quy định về việc bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 quy định về Phạm vi bảo vệ, cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ; Các trường hợp người đấu tranh chống lãng phí không được bảo vệ, chấm dứt bảo vệ và hành vi bị nghiêm cấm trong bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí. Đây là điểm mới nổi bật của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 so với Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí 2013 khi mà tại Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí 2013 mới chỉ ghi nhận về quyền khiếu nại, tố cáo của công dân tại Điều 76 như: Công dân, cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức có quyền khiếu nại; công dân có quyền tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và được bảo vệ theo quy định của pháp luật về tố cáo; hay người có hành vi đe dọa, trả thù, trù dập người khiếu nại, tố cáo thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự…..

Điều này thể hiện sự quyết liệt trong đấu tranh chống lãng phí của Chính phủ khi mà hành vi lãng phí diễn ra ngày càng nhiều và tinh vi hơn thì việc bảo vệ người dám đưa sự thật ra ánh sáng, dám đứng lên để tố giác vi phạm là cần thiết.

6. Quy định ngày 31 tháng 05 hàng năm là Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí

Đây là một trong những điểm mới nổi bật đáng chú ý được quy định tại Điều 9 của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025. Việc ấn định Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí là ngày 31 tháng 05 hàng năm thể hiện văn hóa tiết kiệm của toàn dân, nhắc nhở mỗi cơ quan, tổ chức, cá nhân về ý thức và trách nhiệm trong tiết kiệm, chống lãng phí và sử dụng các nguồn lực có hiệu quả hơn.

7. Bổ sung quy định xây dựng và lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 đã bổ sung các biện pháp để xây dựng, lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí thông qua hoạt động tuyên truyển, giáo dục, khen thưởng trong cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp, được quy định tại Điều 10 của Luật, cụ thể:

(i) Cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp trong khu vực nhà nước có trách nhiệm xây dựng, lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí theo các biện pháp sau đây:

a) Lồng ghép nội dung tiết kiệm, chống lãng phí vào nội quy, quy chế làm việc;

b) Công khai nội dung về tiết kiệm, chống lãng phí theo quy định tại Điều 14 và Điều 15 của Luật này;

c) Tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí cho các đối tượng thuộc phạm vi quản lý theo hình thức phù hợp;

d) Tổ chức các hoạt động hưởng ứng, triển khai phong trào về tiết kiệm, chống lãng phí phù hợp với điều kiện thực tế;

đ) Các biện pháp khác phù hợp với quy định của pháp luật.

(ii) Nhà nước có biện pháp lồng ghép nội dung giáo dục về tiết kiệm, chống lãng phí trong hệ thống giáo dục quốc dân; khuyến khích đưa nội dung tiết kiệm, chống lãng phí vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

(iii) Cơ quan báo chí có trách nhiệm kịp thời phản ánh, tuyên truyền chủ trương, chính sách pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí; nêu gương người tốt, việc tốt trong tiết kiệm, chống lãng phí; phát hiện, đấu tranh hành vi gây lãng phí, hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí theo quy định pháp luật về báo chí.

(iv) Tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân được khuyến khích thực hiện các quy định tại Luật này để xây dựng, lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí.

Có thể thấy, việc lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ giới hạn trong hoạt động của các cơ quan nhà nước mà còn được mở rộng đến cơ sở giáo dục, cơ quan báo chí, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp, hộ gia đình và từng cá nhân. Qua đó, hình thành ý thức sử dụng hiệu quả các nguồn lực, tài sản và thời gian trong mọi hoạt động, góp phần đưa thực hành tiết kiệm trở thành thói quen và trách nhiệm của toàn xã hội.

8. Hợp tác quốc tế về tiết kiệm, chống lãng phí

Tại Điều 11 Luật Tiết Kiệm, chống lãng phí 2025 đã quy định về Hợp tác quốc tế trong lĩnh lực tiết kiệm, chống lãng phí mà quy định cũ trước đây chưa đề cập, nội dung hợp tác gồm:

a) Nghiên cứu, xây dựng chính sách, hỗ trợ tài chính, trợ giúp kỹ thuật, trao đổi thông tin, kinh nghiệm trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí;

b) Đào tạo nâng cao nguồn nhân lực trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí.

Ngoài ra, việc thực hiện hợp tác quốc tế không những từ phía Nhà nước mà Bộ, ngành liên quan cũng cần thực hiện hợp tác quốc tế trên nguyên tắc tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, bình đẳng và cùng có lợi cũng như tuân thủ pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế. Đây là một điểm nổi bật, thể hiện thiện chí của Việt Nam trong xu hướng hội nhập quốc tế đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ như hiện nay. Bên cạnh đó, điều này thể hiện tinh thần cầu tiến cầu thị, chủ động tiếp thu kinh nghiệm quốc tế và nâng cao năng lực trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao năng lực thực thi pháp luật và góp phần xây dựng nền quản trị công minh bạch, hiệu quả, phù hợp với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế.

9. Mở rộng quy định về trách nhiệm, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân

Nếu như tại Chương III Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí 2013 quy định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí như: (i) Trách nhiệm của Chính Phủ; (ii) Trách nhiệm của Bộ Tài chính; (iii) Trách nhiệm của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; (iv) Trách nhiệm của Hội đồng nhân dân các cấp; (v) Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp; (vi) Trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; (vii) Trách nhiệm của cơ quan thanh tra; (viii) Trách nhiệm của Kiểm toán nhà nước; (ix) Trách nhiệm của cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân; thì Chương IV của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 đã bổ sung thêm trách nhiệm, quyền hạn của các nhóm đối tượng mới bao gồm:

(i) Nhiệm vụ, quyền hạn của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội;

(ii) Trách nhiệm của Thủ tướng Chính phủ;

(iii) Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị;

(iv) Trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động.

Như vậy, từ việc mở rộng đối tượng áp dụng đồng thời quy định chi tiết hơn quyền hạn, trách nhiệm của từng chủ thể trong công tác tiết kiệm, chống lãng phí cho thấy việc tiết kiệm, chống lãng phí là nhiệm vụ của toàn dân chứ không đơn thuần là nhiệm vụ của cơ quan nhà nước, từ đó tạo sự đồng bộ, liên thông trong tổ chức thực hiện, tránh tình trạng đùn đẩy, né tránh hoặc thoái thác trách nhiệm giữa các chủ thể.

10. Xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức, người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp trong một số trường hợp

Tại Khoản 3 Điều 37 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 đã bổ sung thêm các quy định về xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức, người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp, cụ thể:

Cán bộ, công chức, viên chức, người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp có hành vi gây lãng phí, hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí được xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm theo quy định của Đảng, quy định của pháp luật và của cấp có thẩm quyền trong một số trường hợp:

a) Cán bộ năng động, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung theo quy định của pháp luật;

b) Chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo theo quy định của pháp luật;

c) Hoạt động thử nghiệm có kiểm soát theo quy định của pháp luật;

d) Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.

Mặc dù Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí 2013 tuy có dẫn chiếu đến các quy định về xử phạt vi phạm hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự và xử lý kỷ luật theo quy định pháp luật chuyên ngành đối với các hành vi vi phạm về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí nhưng chưa quy định miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm trong một số trường hợp như ở Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025. Điều này thể hiện sự thay đổi đáng kể trong tư duy lập pháp, góp phần thể chế hóa chủ trương bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đồng thời tạo hành lang pháp lý để cán bộ, công chức, viên chức và người đại diện phần vốn nhà nước yên tâm thực hiện các quyết định có tính đột phá nhưng tiềm ẩn rủi ro khách quan. Đây cũng là cơ sở để phân biệt giữa hành vi cố ý vi phạm, thiếu trách nhiệm gây lãng phí với những rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích công, từ đó bảo đảm việc xem xét trách nhiệm được thực hiện khách quan, công bằng và phù hợp với bản chất của từng vụ việc.

Có thể thấy, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 với nhiều quy định mới, toàn diện và cụ thể hơn đã tạo hành lang pháp lý quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tận dụng tốt các nguồn lực của xã hội. Đồng thời, cho thấy quyết tâm của Chính phú trong việc xây dựng cơ chế quản lý minh bạch, hiệu quả, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu và từng cá nhân, hướng tới hình thành văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trở thành ý thức và trách nhiệm chung của toàn dân.

………………….

Luật sư tại Đà Nẵng:

Tầng 2 Tòa nhà Thư Dung Plaza, 87 Nguyễn Văn Linh, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng

Luật sư tại Huế:

366 Phan Chu Trinh, phường An Cựu, Thành phố Huế

Luật sư tại TP. Hồ Chí Minh:

146 Hoàng Hoa Thám, phường Gia Định, thành phố Hồ Chí Minh

Luật sư tại Hà Nội:

Tầng 2, Chung cư Báo Công an nhân dân, 23 đường Nghiêm Xuân Yêm, xã Đại Thanh, thành phố Hà Nội

Luật sư tại Nghệ An:

1421 Nguyễn Tất Thành, phường Quỳnh Mai, Nghệ An

Tầng 2, tòa nhà Cửa Tiền Phố, đường Hồ Hữu Nhân, phường Trường Vinh Tân, tỉnh Nghệ An