[NGHIÊN CỨU LUẬT MỖI NGÀY] - Hủy án vì UBND xã sai phạm về việc bán đất khi không thuộc thẩm quyền nhưng vụ việc chưa được kiểm điểm và kết luận nên UBND không thể là bị đơn trong vụ án - Luật sư Đà Nẵng

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN
[1]. Về trình tự kháng cáo: Đơn kháng cáo của bà Đinh Thị T và kháng nghị của VKSND thị xã Sầm Sơn làm trong thời hạn luật định. Tại phiên toà phúc thẩm nguyên đơn không rút đơn khởi kiện và không rút kháng cáo, Viện kiểm sát không rút kháng nghị nên vụ án được xem xét theo trình tự phúc thẩm;
[2]. Xét nội dung vụ án và quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm: Năm 2003 bà T có mua 01 lô đất của UBND xã Q với giá 90 triệu đồng, bà đã nộp thành hai lần tiền tại phiếu thu Phiếu thu số 25 ngày 04/02/2003, là 60.000.000 đồng và phiếu thu số 18 ngày 08/12/2003, là 30.000.000đồng.
Quá trình từ đó đến nay bà yêu cầu nhiều lần nhưng UBND xã Q không thể giao đất cho bà, vì xác định việc giao đất là trái thẩm quyền. Nay bà khởi kiện vì cho rằng việc bà mua đất, nộp tiền cho ủy ban và được ủy ban xuất phiếu thu là một giao dịch nên bà yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu và buộc ủy ban phải giải quyết hậu quả bằng việc: Trả lại tiền gốc và bồi thường thiệt hại cho bà tương đương với mức lãi suất 10%/năm.
Cấp sơ thẩm nhận định chỉ chấp nhận được 1 phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và tuyên buộc UBND xã Q phải có trách nhiệm trả lại số tiền 90 triệu cho bà T.
HĐXX thấy rằng:
1. Phía nguyên đơn là bà T và bị đơn là UBND phường Q đều thừa nhận năm 2003 UBND xã Q có bán đất cho bà T nhưng trong tài liệu hồ sơ vụ án không có tài liệu nào thể hiện việc này, đây chỉ là lời khai của các bên: Không có bản đồ của thửa đất để thể hiện vị trí đất bán, không có thông báo, không có tài liệu thể hiện đây là ý chí của tập thể và đã được thông qua; Không có số sách thể hiện việc có nhập số tiền 90 triệu của bà T vào Ngân sách xã và được chi tiêu đúng nguyên tắc: Bà Nguyễn Thị A là người thu số tiền 90 triệu của bà T và cũng chính bà A là người giải trình việc chỉ tiêu số tiền này. Mặt khác, UBND xã Q đã nhiều lần họp về vụ việc của bà T (ngày 26/8/2017; ngày 26/6/2018; ngày 28/6/2018; ngày 04/8/2022; ngày 20/10/2022; ngày 27/10/2022) nhưng trong văn bản số 288/UBND-TCKT về việc: “đề nghị hướng dẫn giải quyết đơn của bà Đinh Thị T” ngày 03/12/2022 của Chủ tịch UBND xã Q gửi Chủ tịch UBND Thành phố S và Trưởng phòng tài chính – Kế hoạch Thành phố S vẫn có nội dung: “Số quỹ tiền mặt 2003,2005 nội dung thu không chi tiết, cụ thể cho từng đối tượng và không có chứng từ kèm theo. Vì vậy, UBND phường không thể xác định tiền đất của bà T đã được thu tiền đất QL47 từ năm 2003 (theo phiếu thu), nhưng đến năm 2005 mới đưa vào số theo dõi và tạm chi các nội dung như giải trình của ông T2(nguyên kế toán) và bà A(nguyên thủ quỹ) là đúng hay không. Từ những lý do trên, UBND báo cáo và đề xuất với Chủ tịch UBND thành phố S hướng dẫn cho UBND phường Q để giải quyết đơn thư dứt điểm với bà Đinh Thị T”
Như vậy chính UBND xã cũng không xác định được việc trình bày của kế toán và thủ quỹ đối với số tiền thu của bà T là đúng hay là sai và vẫn đang đề nghị với UBND thành phố cách giải quyết, nhưng trong quá trình giải quyết tại Tòa án lại chấp nhận sẽ trả tiền cho bà T và khẳng định không trả được vì không có tiền.
Thấy rằng, UBND xã là một tổ chức, được thành lập và hoạt động theo Luật tổ chức Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân. Trong lĩnh vực địa chính, UBND xã có nhiều thẩm quyền nhưng không có thẩm quyền nào là được” bán đất”. Do đó việc UBND xã Q bán đất là một sai phạm. Về nguyên tắc, sai phạm này không mang tên UBND mà trước hết, cá nhân phải chịu trách nhiệm, tùy từng mức độ vi phạm của hành vi. Việc này chưa được kiểm điểm và kết luận nên UBND không thể là bị đơn trong vụ án này. Tòa án cấp sơ thẩm xác định UBND phường Q là bị đơn để chịu trách nhiệm trước khoản tiền mà bà T đã nộp vào thông qua các phiếu thu là không có cơ sở.
Việc xác định sai bị đơn là thiếu sót mà cấp phúc thẩm không thể khắc phục được nên cần thiết phải hủy toàn bộ bản án, để giao lại hồ sơ cho cấp sơ thẩm giải quyết lại từ đầu.
Do bản án bị hủy nên kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Sầm Sơn và kháng cáo của nguyên đơn sẽ được xem xét trong quá trình giải quyết lại vụ án ở cấp sơ thẩm.
[3]. Trong vụ án này cấp sơ thẩm còn thể hiện nhiều thiếu sót:
+ Về quan hệ pháp luật tranh chấp: Nguyên đơn có hai yêu cầu khởi kiện là Tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu và yêu cầu được bồi thường thiệt hại, được hiểu là việc bồi thường thiệt hại chính là cách giải quyết hậu quả của việc tuyên giao dịch dân sự vô hiệu. Yêu cầu của nguyên đơn phù hợp với khoản 3 Điều 26 của Bộ luật tố tụng dân sự về” Tranh chấp về giao dịch dân sự, hợp đồng dân sự”, mà cụ thể là “Tranh chấp về yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu”. Giải quyết việc tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu đồng thời phải giải quyết hậu quả của việc tuyên giao dịch dân sự vô hiệu, là giải quyết được đúng và triệt để được các yêu cầu của nguyên đơn. Tuy nhiên, cấp sơ thẩm lại xác định quan hệ pháp luật là “Tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất vô hiệu” là không đúng phù hợp với Điều 26 Bộ luật tố tụng dân sự (chỉ có thể xác định 1 trong hai tranh chấp, hoặc tranh chấp về hợp đồng; hoặc là tranh chấp về Tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu).
+ Đương sự trong vụ án dân sự theo quy định tại Điều 68 Bộ luật tố tụng dân sự thì có “Nguyên đơn”, “bị đơn”, “Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan”… không phải là “Người khởi kiện” và “người bị khởi kiện”, đây là các khái niệm của Luật tố tụng hành chính. Cấp sơ thẩm cần rút kinh nghiệm;
[4]. Về án phí DSPT: Do bản án dân sự sơ thẩm bị hủy không xem xét đến kháng cáo của bà T, bà T lại là người cao tuổi nên không phải chịu án phí phúc thẩm.